Alcohol: Waarom werkt het zo goed tegen bacteriën?

Alcohol, je gebruikt het (onbewust) waarschijnlijk elke dag. Maar wat is het nu precies en waarom werkt het zo goed tegen bacteriën, schimmels en virussen?

Wat is alcohol?

Simpel gezegd is alcohol een organische verbinding tussen koolstof, zuurstof en waterstof. Er bestaan verschillende soorten alcohol, maar de bekendste variant is ethanol (ook wel ethylalcohol genoemd). Wanneer men het in het dagelijks leven over alcohol heeft, dan is de kans groot dat er ethanol wordt bedoeld. Alcohol wordt al sinds de 14e eeuw gebruikt als desinfectiemiddel en is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zelfs een van de meest essentiële middelen in de gezondheidszorg.

Reiniging, desinfectie of sterilisatie?

Reinigen, desinfecteren en steriliseren worden nogal eens door elkaar gehaald. Niet verwonderlijk, want de verschillen zijn op productgebied niet altijd even groot. Zo bestaan er producten die alleen reinigen, producten die alleen desinfecteren en producten die reinigen én desinfecteren:

Reinigen: het verwijderen van alle zichtbare vervuiling. Bijvoorbeeld met water en een borsteltje. Voor het blote oog lijkt het schoon, maar de ziekteverwekkers (pathogenen) kunnen er achterblijven. Sterker nog, vocht en sommige schoonmaakmiddelen kunnen een perfecte voedingsbodem vormen voor nieuwe bacteriën.

Desinfecteren: het uitschakelen van de meeste ziekteverwekkers, maar niet allemaal. Met name resistente ziekteverwekkers zoals MRSA kunnen desinfectie overleven. Daarom is MRSA ook zo’n groot probleem in de gezondheidszorg.

Steriliseren: het vernietigen van elke vorm van leven.

In het eerste deel van deze blog bespreken we meest pure vorm van alcohol, zogenaamde desinfectiemiddelen, zoals gebruikt voor instrumenten en oppervlakken. Daarna vertellen we je meer over antiseptica: alcohol voor huiddesinfectie.

Waarom is alcohol zo effectief?

Alcohol is natuurlijk niet voor niets zo belangrijk. Dat komt door de volgende twee unieke eigenschappen:

  • Alcohol is een oplosmiddel en lost, in tegenstelling tot water, lipiden (vetten) en polysachariden (koolhydraten) op.
  • Alcohol verbreekt de structuur van eiwitten en nucleïnezuren.

Cellen van bacteriën en schimmels bestaan hoofdzakelijk uit bestandsdelen die vallen onder vetten, koolhydraten, eiwitten of nucleïnezuren en vallen dus uiteen wanneer ze in contact komen met alcohol. Virussen zijn op hun beurt vaak afhankelijk van een gastheer, zoals een bacterie, en verdwijnen dus met de bacterie.

“Cellen van bacteriën, schimmels en virussen vallen uiteen wanneer ze in contact komen met alcohol”

Een bacterielcel bestaat uit volgende onderdelen:

  • De celwand van schimmels bestaat uit chitine, chitosan en/of glucaan. Dit zijn allemaal polysachariden.
  • De celwand van bacteriën bestaan uit peptidoglycaan en/of lipopolysacharide. Dit zijn polysachariden en lipiden.
  • Het celmembraan bestaat uit fosfolipiden, eiwitten en sterolen. Fosfolipiden en sterolen zijn vetachtige stoffen.
  • Het cytoplasma bestaat hoofdzakelijk uit water en cytosol. Cytosol bestaat weer uit eiwitten, sachariden, lipiden en nucleïnezuren.
  • Genetisch materiaal bestaat voornamelijk uit eiwitten.

Hoeveel procent alcohol?

Je ziet alcohol in verschillende percentages voorbij komen. Van 5% tot 96% in desinfectiemiddelen. In tegenstelling tot wat je misschien denkt, is een hoger percentage niet per definitie beter.

Waarom? Het celmembraan bestaat onder andere uit eiwitten. Wanneer eiwitten in aanraking komen met 100% alcohol ontstaat door stolling en harde laag om het binnenste deel van een cel. Hierdoor wordt de cel in slaap gesust, maar niet gedood. Bij 70% alcohol gebeurt dit in mindere maten en kan de alcohol de cel binnendringen en vernietigen. Wetenschappers beschouwen daarom ook alcohol 70% of alcohol 80% als de optimale concentratie. Voor grote oppervlakten verdampt 80% soms wat te snel.

Om diezelfde reden wordt het bij natte oppervlakken aangeraden om een iets hoger percentage te gebruiken, zoals 80%. Water is immers ook oplosbaar in alcohol en zorgt ervoor dat de verhouding verandert.

Alcohol voor huiddesinfectie

Voor het desinfecteren van de huid is het percentage eveneens minder van belang. Hoewel de bacteriën en schimmels nog steeds moeten worden uitgeschakeld, is het belangrijk de huid in goede conditie te houden. Zeker bij professioneel gebruik zoals in de gezondheidszorg. Het grootste voordeel van alcohol is namelijk meteen het grootste nadeel: het lost de huideigen vetlaag op.

Om dit te voorkomen worden allerlei ingrediënten toegevoegd die de huid beschermen en tegelijkertijd de effectiviteit van het desinfectiemiddel vergroten. Soms worden er variaties van alcohol gebruikt, zoals isopropylalcohol (of 2-propanol). Tot slot worden er ingrediënten aan alcohol toegevoegd die vocht aantrekken of vocht vasthouden, zoals isopropylmyristaat, glycerine en sorbitol.

Alcohol werkt enkel als desinfecteermiddel

Alcohol is enkel bedoeld voor desinfectie, niet voor reiniging. Heb je zichtbaar vuile handen, was ze dan eerst met water en zeep. Doet dit zorgvuldig en volgens het handenwassen protocol. Vervolgens gebruik je handalcohol om ziekteverwekkers te doden. Ook als je geen vuile handen heb is het verstandig om ze eerst te wassen. Reiniging of desinfectie zonder water spoelt namelijk de ziekteverwekkers niet van de handen af.

Handalcohol is effectief tegen ziekteverwekkers, maar nooit een alternatief voor wassen met water en zeep. Gebruik het alleen wanneer er geen water voor handen is. In de ideale situatie was je dus eerst je handen en vervolgens smeer je ze in met handgel.

About the author

Leave a Reply

Text Widget

Nulla vitae elit libero, a pharetra augue. Nulla vitae elit libero, a pharetra augue. Nulla vitae elit libero, a pharetra augue. Donec sed odio dui. Etiam porta sem malesuada.

Recent Works

Recent Comments